Zamów w naszym sklepie
  • 12-636-18-51
  • wydawnictwo@plantpress.pl
ogrodinfo.pl
sad24.pl
warzywa.pl
Numer 08/2005

PRODUKCJA BRZOSKWIŃ I MORELI W REGIONIE SANDOMIERSKIM

Pierwsze sady morelowe w regionie sandomierskim założyli cystersi na początku XII wieku. Prócz moreli, uprawiali oni śliwy i winorośl. Z biegiem czasu gospodarnych zakonników z Koprzywnicy zaczęli naśladować okoliczni rycerze, później plantacje te otaczały okoliczne dwory szlacheckie, by w końcu trafić do gospodarstw chłopskich. Na przełomie XIX i XX wieku w wielu z nich produkowane morele i śliwki suszono, a następnie sprzedawano na okolicznych jarmarkach. Zupełnie inaczej przedstawia się historia uprawy brzoskwiń. Jest to jeden z najmłodszych gatunków w tym regionie. Pierwsze sady zostały założone przed 25 laty. Do prekursorów uprawy tego gatunku należeli Felicjan Gołębiewski z Pęchowa w gminie Klimontów i Henryk Zdyb wieloletni dyrektor Sadowniczego Zakładu Doświadczalnego w Lipowej. Intensywne nasadzenia brzoskwini zakładane są dopiero od około 10 lat.

Perspektywy dla produkcji owoców brzoskwiń i moreli

Uprawie tych gatunków w rejonie Sandomierza sprzyjają:

  • bardzo dobre gleby (lessowe, o zawartości powyżej 35% części spławianych i o bardzo dobrym kompleksie sorpcyjnym);
  • mikroklimat (jest to region o najdłuższym w Polsce okresie bez przymrozków, o długości okresu wegetacyjnego 210–220 dni, średniej rocznej ilości opadów 635,2 mm);
  • uformowanie terenu (liczne wzniesienia, które chronią te uprawy przed wczesnowiosennymi przymrozkami).

Na wszystkich większych wzniesieniach w tym regionie rosną drzewa morelowe bądź brzoskwiniowe. Uprawy tych gatunków stanowią jednak nadal niewielki udział w strukturze upraw sadowniczych w tym rejonie (tab. 1, rys.). Moim zdaniem, zarówno uprawy brzoskwiń, jak i moreli są jednak równie perspektywicznymi kierunkami produkcji, jak uprawa czereśni.

Tabela 1. Powierzchnia upraw sadowniczych* w województwie świętokrzyskim,
w tym w regionie sandomierskim


* dane pochodzą ze spisu rolnego przeprowadzonego w 2002 roku
** bez truskawek

Lokalizacja sadów morelowych i brzoskwiniowych w powiecie sandomierskim

Za uprawą brzoskwiń przemawiają:

  • rosnące wprost proporcjonalnie do poprawy sytuacji ekonomicznej społeczeństw spożycie ich owoców;
  • bardzo dobre gleby, których szkoda przeznaczać pod uprawę wiśni;
  • szczególnie duża przyszłość produkcji owoców późnych odmian zbieranych we wrześniu (w krajach Europy Południowej do tego czasu brzoskwinie "się upieką").

Za uprawą moreli przemawiają:

  • możliwości eksportu do państw UE;
  • mała konkurencja na rynku krajowym;
  • wydłużenie okresu podaży poprzez zwiększenie liczby uprawianych odmian (o późnej porze zbioru);
  • stosunkowo niskie koszty założenia i prowadzenia sadu.

Uprawiane odmiany

Głównymi odmianami w sandomierskich sadach brzos­kwiniowych są: 'Redhaven', 'Reliance', 'Royalvee', 'Velvet', 'Iskra' i 'Inka'. Do najczęściej uprawianych odmian moreli należą: 'Early Orange', 'Harcot', 'Wczes­na z Morden', 'Późna z Morden', 'Węgierska Wczesna' i 'Zaleszczycka'. Dla brzoskwiń najczęściej stosowane są siewki brzoskwini: 'Brzoskwinia Rakoniewicka' i 'Brzos­kwinia Mandżurska', a dla moreli — ałycza, siewki moreli i 'Węgierka Wangenheima'. Drzewa brzoskwiń sadzone są przeważnie w rozstawie 4 m x 2,5–3 m, a korony prowadzone są w formie kielichowej (pucharowej) (fot. 1). Drzewa moreli sadzone są w rozstawie 4–4,5 m x 2,5–3 m, a korony prowadzone są w formie luźnej (fot. 2).


Fot. 1. Sad brzoskwiniowy


Fot. 2. Sad morelowy

W wielu gospodarstwach sadowniczych, dotychczas produkujących jabłka, ze względu na wyższą opłacalność produkcji owoców brzoskwiń i moreli zakłada się nasadzenia drzew tych gatunków, popełniane są przy tym, niestety, podstawowe błędy technologiczne (tab. 2).

Tabela 2. Najczęściej popełniane błędy w uprawie brzoskwiń i moreli w regionie sandomierskim

Tegoroczna sytuacja w sadach

Ostatnia zima nie cechowała się dużymi spadkami temperatury, dlatego nie stwierdzono uszkodzeń mrozowych. Po wyjątkowo ciepłym listopadzie, grudniu i styczniu (do 20.01.), przyszło oziębienie ze spadkami temperatury do –23°C w nocy i do –19°C w dzień. Nie jest to temperatura, która powoduje przemarznięcie pąków u tych gatunków. Jednak w I dekadzie marca tym spadkom temperatury towarzyszyły bardzo silne wiatry. To one spowodowały uszkodzenia mrozowe pąków. Największe szkody wystąpiły wtedy w sadach starych, położonych na najwyższych stanowiskach. Plantacje położone niżej mają mniejsze uszkodzenia pąków. Stopień uszkodzeń mrozowych pąków ściśle zależał od odmiany.

Na początku III dekady kwietnia (z 21 na 22, z 22 na 23 i 23 na 24 kwietnia) znów wystąpiły spadki temperatury od –5°C do –9°C. Spowodowały one znaczne uszkodzenia pąków i kwiatów brzoskwiń i moreli, zwłaszcza na niżej położonych stanowiskach.

Podsumowując wszystkie tegoroczne uszkodzenia, szacuję, że sumaryczne zbiory moreli w regionie sandomierskim będą niższe od ubiegłorocznych o 85% do 90%, a brzoskwiń o 60–65%. Wśród odmian moreli najlepiej przetrwała odmiana 'Harcot', a najbardziej ucierpiała 'Wczesna z Morden'. Wśród odmian brzoskwiń praktycznie nie ma uszkodzeń na odmianie 'Suncrest', stosunkowo nieźle przetrwały 'Reliance' i 'Redhaven'. Całkowicie nieodporne na mróz okazały się wszystkie wczesne odmiany i twardki (T-1, T-2, T-3, T-4 i T-5).