Has這 Ogrodnicze - strona g堯wna  
       
 

Zapraszamy na portal ogrodniczy ogrodinfo.pl

ogrodinfo.pl

Szukaj: w roku: w kategorii:

TEMAT MIESI。A

SZKODNIKI I ICH ZWALCZANIE

doc. dr hab. Barbara ζbanowska

Numer archiwalny: 05/2003


Przez wiele lat na bor闚ce wysokiej nie by這 potrzeby zwalczania szkodnik闚 lub zdarza這 si to sporadycznie. Obecnie pojawiaj si na niej coraz cz窷ciej owady i roztocze, lokalnie powoduj帷 du瞠 szkody. Ich zwalczanie nie zawsze jest mo磧iwe, gdy zgodnie z ustaw o ochronie ro郵in, w zaleceniach mog znajdowa si tylko 鈔odki zarejestrowane do zwalczania okre郵onego szkodnika na konkretnej ro郵inie. 字odk闚 przydatnych do ochrony bor闚ki mo積a wi璚 szuka w grupie tych, kt鏎e s dozwolone do ochrony ro郵in jagodowych. Ze wzgl璠u na brak okre郵enia karencji dla bor闚ki wysokiej, bezpieczniej jest u篡wa 鈔odk闚 chemicznych — je郵i b璠zie to konieczne — tylko w okresie przed za這瞠niem plantacji (przygotowanie pola) oraz przed kwitnieniem i po zbiorze owoc闚.


Szkodniki glebowe

Podobnie jak w uprawie innych ro郵in jagodowych, najm這dsze krzewy bor闚ki uszkadzane s przez szkodniki glebowe, g堯wnie p璠raki chrab御zcza majowego (Melolontha melolontha) i opuchlaki — chrz御zcze z rodziny ryjkowcowatych (Curculionidae), rzadziej przez drutowce — larwy chrz御zczy z rodziny spr篹ykowatych (Elateridae). P璠raki zjadaj drobne korzenie i ogryzaj kor z grubszych, co os豉bia ro郵iny, a nawet powoduje zamieranie najm這dszych krzew闚. Zdarza si to na plantacjach zak豉danych na glebie, w kt鏎ej rozwijaj si p璠raki, g堯wnie w pobli簑 las闚 li軼iastych. Drutowce, podobnie jak p璠raki, uszkadzaj korzenie i mog by przyczyn zamierania najm這dszych krzew闚 bor闚ki. Najwi瘯sze szkody wyrz康zaj na polach poro郾i皻ych perzem. Larwy opuchlak闚, na przyk豉d opuchlaka truskawkowca (Otiorhynchus sulcatus) i opuchlaka chropawca (O. raucus), niszcz drobne i uszkadzaj grubsze korzenie, a chrz御zcze ogryzaj kor na p璠ach ("obr帷zkuj p璠y"). Silnie zaatakowane ro郵iny s os豉bione lub zamieraj. Chrz御zcze opuchlak闚 瞠ruj tak瞠 na li軼iach wyjadaj帷 charakterystyczne zakola na brzegach blaszki li軼iowej.

Zwalczanie. Aby unikn望 takich szk鏚, plantacje bor闚ki nale篡 zak豉da na polu wolnym od szkodnik闚 glebowych, b康 zniszczy p璠raki, drutowce i opuchlaki co najmniej kilka dni przed sadzeniem ro郵in. Tam, gdzie jest to konieczne, zaleca si stosowa doglebowo preparaty p造nne, na przyk豉d Dursban 480 EC lub Pyrinex 480 EC w dawce 5 l/ha albo granulowane, np. Basudin 10 GR lub Diazinon 10 GR w dawce 120 kg/ha (przy zwalczaniu opuchlak闚 80 kg/ha) i bezpo鈔ednio po zabiegu wymiesza je z gleb.

Pryszczarek

Na krzewach bor闚ki w Polsce spotyka si pryszczarka bor闚kowca (Dasyneura vaccinii). Jest to male鎥a much闚ka nale膨ca do rodziny pryszczarkowatych. Larwy szkodnika zimuj
w wierzchniej warstwie gleby, pod krzewami bor闚ki. Wiosn nast瘼uje przepoczwarczenie i wylot much闚ek. Samice pryszczarka sk豉daj jaja, umieszczaj帷 je w grupach po kilka lub kilkana軼ie sztuk na (lub pomi璠zy) zwini皻e jeszcze, najm這dsze li軼ie na wierzcho趾ach p璠u (fot. 1). Po kilku dniach wyl璕aj si beznogie, wyd逝穎ne, mlecznobia貫 larwy, 瞠ruj na g鏎nej stronie blaszki li軼ia i dorastaj do oko這 1,5–2 mm (fot. 2). Wraz ze 郵in wydzielaj substancje enzymatyczne, kt鏎e powoduj zawijanie si brzeg闚 uszkodzonych li軼i do 鈔odka (fot. 3). W ten spos鏏 larwy s chronione przed wysychaniem. Wyro郾i皻e larwy spadaj do gleby, gdzie si przepoczwarczaj. W sezonie wegetacyjnym rozwijaj si prawdopodobnie 2, 3 pokolenia tego szkodnika. Larwy pryszczarka uszkadzaj帷 najm這dsze li軼ie hamuj wzrost p璠闚, a nawet powoduj zamieranie ich wierzcho趾闚. W wyniku tego nast瘼uje wybijanie p璠闚 z p彗闚 bocznych i nadmierne krzewienie si p璠闚. Pryszczarek ten mo瞠 powodowa powa積e szkody w szk馧kach oraz na plantacjach owocuj帷ych i matecznych.
W szk馧ce uszkodzone krzewy s豉biej rosn i nie osi庵aj wymaganych rozmiar闚. Ponadto mog by nadmiernie rozkrzewione. W mateczniku p璠y kr鏒kie, s豉be i rozkrzewione daj z krzewu mniej sadzonek, kt鏎e ponadto s gorszej jako軼i.

Zwalczanie. Tam, gdzie zwalczanie jest konieczne, mo積a wykorzysta metody polecane do zwalczania pryszczarka porzeczkowiaka li軼iowego na porzeczce czarnej. Krzewy powinno si opryskiwa po zauwa瞠niu pierwszych uszkodze na li軼iach. Zabieg nale篡 powt鏎zy jeden lub dwa razy, co 10–14 dni. Na zagro穎nych plantacjach nieowocuj帷ych mo積a u篡wa, na przyk豉d, Basudinu 10 GR w dawce 60 kg/ha (6 g/m2) rozsiewaj帷 granulat na powierzchni gleby w zasi璕u korony krzew闚 wiosn, przed wylotem much闚ek.  


FOT. 1. JAJA PRYSZCZARKA BOR紟KOWCA


FOT. 2. LARWY PRYSZCZARKA BOR紟KOWCA NA LI列IU


FOT. 3. USZKODZENIE WIERZCHOΘA P犵U POWODOWANE PRZEZ PRYSZCZARKA BOR紟KOWCA

Szpeciele

Lokalnie na bor闚ce obserwuje si szpeciela p帷zkowego bor闚ki (Acalitus vaccinii). Doros造 roztocz jest per這wobia造, wyd逝穎ny, d逝go軼i oko這 0,2 mm, z dwiema parami n鏬
w przedniej cz窷ci cia豉. Szpeciele zimuj w p彗ach, g堯wnie na sto磬ach wzrostu i pod 逝skami. Od wiosny 瞠ruj w p彗ach, kwiatach i na zawi您kach owoc闚, wysysaj帷 soki i og豉dzaj帷 ro郵iny. Szkodniki te mo積a spotka na ro郵inach przez ca造 sezon wegetacji. Silnie uszkodzone kwiaty i zawi您ki owocowe opadaj, natomiast ze s豉biej uszkodzonych rozwijaj si niezbyt dobrze wykszta販one owoce z chropowat sk鏎k. Szpeciele przebywaj帷e w p彗ach, wraz z pora穎nymi sadzonkami, mog by przenoszone na nowe plantacje. Prawdopodobnie szpeciel bor闚kowy jest wektorem chor鏏 wirusowych bor闚ki.

Zwalczanie tego szkodnika nie jest opracowane. Wed逝g danych z literatury, na zagro穎nych uprawach szpeciel mo瞠 by zwalczany po zako鎍zonym zbiorze owoc闚, za pomoc 鈔odk闚 polecanych do zwalczania wielkop彗owca na porzeczce czarnej. Liczebno嗆 populacji szpeciela ograniczaj r闚nie drapie積e roztocze i wciornastki.

Mszyce

Na bor闚ce spotyka si g堯wnie mszyc burakow (Aphis fabae) oraz mszyc brzoskwiniow (Nectarosiphon persicae), a czasem tak瞠 mszyc bor闚kow  (Amphorophora borsalis). Pierwsze dwa gatunki to szkodniki wielo瞠rne, wyst瘼uj帷e na wielu gatunkach drzew i krzew闚. Mszyca burakowa na bor闚ce mo瞠 wyst瘼owa od maja do lipca rozwijaj帷 od 2 do 4 pokole. Jest czarna, d逝go軼i oko這 2 mm, 瞠ruje na li軼iach i niezdrewnia造ch wierzcho趾ach, tworz帷 na nich kolonie. Zar闚no doros貫 mszyce, jak i ich larwy wysysaj soki ro郵inne, wywo逝j帷 deformacj li軼i i niezdrewnia造ch p璠闚. Mszyca brzoskwiniowa mo瞠 瞠rowa na bor闚ce od maja do pocz徠ku lipca, rozwijaj帷 2–4 pokolenia. Doros貫 osobniki osi庵aj d逝go嗆 oko這 3 mm, maj zmienn barw cia豉 — od jasno- do ciemnozielonej. Wysysaj soki ro郵inne, wydzielaj帷 przy tym du瞠 ilo軼i odchod闚, tak zwanej rosy miodowej (spadzi), kt鏎a pokrywa ro郵iny, ograniczaj帷 asymilacj. Uszkodzone li軼ie i p璠y s zdeformowane. Mszyca brzoskwiniowa jest wektorem wirus闚. Mszyca bor闚kowa powoduje podobne uszkodzenia jak inne gatunki mszyc.

Zwalczanie mszyc mo瞠 by konieczne, g堯wnie w latach sprzyjaj帷ych ich rozwojowi. Na zagro穎nych uprawach zaleca si wykona zabiegi podczas 瞠rowania mszyc na li軼iach i p璠ach. Dobre wyniki daje u篡wanie aficyd闚 specyficznych.

Zw鎩ki

Na bor闚ce spotyka si g御ienice zw鎩k闚ek li軼iowych, g堯wnie zw鎩ki r騜闚eczki (Archips rosanus), kt鏎a jest szkodnikiem wielo瞠rnym. G御ienice tej zw鎩ki wyl璕aj si zwykle w ko鎍u kwietnia i 瞠ruj do czerwca. S zielone, z ciemniejsz — czarn,
a p騧niej ciemnobr您ow — g這w. Dorastaj do oko這 15–22 mm. Sprz璠zaj one pojedyncze li軼ie w rulon lub 2, 3 li軼ie razem b康 li軼ie z kwiatostanem. 疾ruj wewn徠rz tych kryj闚ek, zjadaj帷 tkank ro郵inn. Przy masowym pojawieniu si mog zniszczy du穎 li軼i i kwiatostan闚. Lokalnie na silnie pora穎nych plantacjach mo瞠 by potrzebne zwalczanie, jednak wiele g御ienic zw鎩ki na bor闚ce bywa spaso篡towane. Tam, gdzie konieczne jest zwalczanie, zaleca si w pocz徠kowym okresie 瞠rowania g御ienic preparaty bakteryjne, a p騧niej 鈔odki o dzia豉niu kontaktowo-wg喚bnym.

Wciornastki

Na najm這dszych li軼iach bor闚ki do嗆 cz瘰to spotyka si  wciornastki (Thrips spp). S to szkodniki wielo瞠rne. Wciornastki s wyd逝穎ne, d逝go軼i oko這 1,3 mm, osobniki doros貫 s ciemno鄴速awe, z w御kimi czarnymi skrzyd豉mi, a larwy — jasno- lub ciemno鄴速e.

Zwalczanie zwykle nie jest potrzebne. Sporadycznie, na silnie zasiedlonych plantacjach, mo積a zastosowa preparat o dzia豉niu uk豉dowym lub kontaktowo-wg喚bnym.

Chrz御zcze

Do嗆 cz瘰to, g堯wnie wiosn, na bor闚ce spotyka si wielo瞠rne chrz御zcze: nali軼iaki (Phyllobius spp.) i ogrodnic niszczylistk. Nali軼iaki to chrz御zcze d逝go軼i oko這 3–6 mm, zielone lub ciemne, z metalicznym po造skiem. 疾ruj na li軼iach wyjadaj帷 ich tkank w charakterystyczny spos鏏 od brzeg闚 li軼i. Chrz御zcze ogrodnicy niszczylistki maj d逝go嗆 oko這 10–12 mm, rudobr您owe pokrywy, a g這w i przedplecze — zielononiebieskie, b造szcz帷e. Wygryzaj nieregularne dziury w li軼iach. Wymienione chrz御zcze nalatuj okresowo na bor闚k i nie wymagaj zwalczania. Gdyby pojawi造 si masowo, mo積a zniszczy je preparatem o dzia豉niu wg喚bnym lub kontaktowym.

Na bor闚ce obserwuje si tak瞠 "cygarowato" zwini皻e li軼ie — 鈍iadcz帷e o obecno軼i tutkarza cygarowca (Bycticus betulae). Doros造 chrz御zcz ma d逝go嗆 6–10 mm, metaliczne zielonkawe lub granatowe zabarwienie. W maju i czerwcu chrz御zcze najpierw 瞠ruj na li軼iach zeskrobuj帷 tkank (fot. 4), a p騧niej nadgryzaj wyro郾i皻e li軼ie na wierzcho趾u, zwijaj je w kszta販ie cygara i podcinaj ogonki. Samice sk豉daj jaja (fot. 5) w zwini皻e li軼ie i tam 瞠ruj wyl璕貫 larwy. Zwini皻e li軼ie br您owiej i opadaj. Larwy przepoczwarczaj si w glebie. Tutkarz nie wyst瘼uje w du篡m nasileniu, zaleca si wi璚 zbiera i niszczy uszkodzone li軼ie z larwami, zanim opadn.


FOT. 4. TKANKA LI列IA BOR紟KI USZKODZONA PRZEZ CHRZ﹖ZCZE TUTKARZA CYGAROWCA


FOT. 5. JAJA TUTKARZA CYGAROWCA NA LI列IU BOR紟KI

Doc. dr hab. Barbara ζbanowska jest pracownikiem Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach


powr鏒

 

Szk馧karstwo | plantpress.pl | archiwum | kontakt | polityka prywatno軼i
  © 1999-2013 Plantpress Sp. z o.o.
 

NOTA PRAWNA

Materia造 umieszczone na tym portalu obj皻e s ochron wynikaj帷 z ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a w豉軼icielem ich autorskich praw maj徠kowych jest Plantpress sp. z o.o z siedzib w Krakowie.

Plantpress sp. z o.o z siedzib w Krakowie zastrzega w rozumieniu art. 25 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, i dalsze rozpowszechnianie aktualnych artyku堯w opublikowanych na tym portalu jest zabronione niezale積ie od celu w jakim rozpowszechnienie mia這by nast徙i, lub u篡tego 鈔odka przekazu.