Opłacalność uprawy grusz jest obecnie wyższa niż jabłek nie tylko ze względu na korzystniejsze relacje cenowe. Nowe sady tego gatunku zakłada się obecnie na wzór intensywnych sadów jabłoniowych i tylko takie mogą zapewnić odpowiedni dochód. Przy zagęszczeniu przekraczającym 1200 drzew można zebrać z hektara duże plony dobrych jakościowo owoców.
| Podkładki |
|
|
Gęste sadzenie silnie rosnących drzew gruszy nie byłoby możliwe bez wprowadzenia do uprawy podkładki karłowej, którą w Europie jest pigwa. Do powszechnie znanych jej wad zalicza się niezgodność fizjologiczną z niektórymi odmianami szlachetnymi, dużą wrażliwość na mróz i wysokie wymagania glebowe (odpowiednia wilgotność, żyzność, pH). Pigwa tworzy kilka różniących się między sobą klonów i w praktyce ciągle odczuwalny jest brak dostatecznych informacji na temat ich wpływu na poszczególne odmiany. W Polsce najwięcej grusz sadzi się na pigwie S1, która jest najbardziej odporna na mróz i przez to jej użycie jest najmniej ryzykowne w polskich warunkach klimatycznych. Z tego względu dużo mniej przydatne do uprawy w kraju są klony angielskiej hodowli — pigwa MA, a szczególnie MC. Ostatnio duże nadzieje wiąże się z nową podkładką wegetatywną Pyrodwarf (Rhenus 1) selekcji niemieckiej. Można ją rozmnażać z sadzonek zielnych, zdrewniałych oraz in vitro. Drzewa uszlachetnione na niej rosną słabiej niż na pigwie MA, a silniej niż na MC, lecz znacznie obficiej plonują, a owoce są doskonałej jakości. Podkładka Pyrodwarf dobrze się korzeni, nie tworzy odrostów korzeniowych w sadzie oraz jest mniej wrażliwa w porównaniu z pigwą na zbyt wysokie pH gleby i suszę. Jest bardzo odporna na mróz i zarazę ogniową. Wykazuje także dużą zgodność fizjologiczną z wszystkimi europejskimi odmianami gruszy. |
|
| Plonowanie na klonach pigwy |
|
Najlepszą do intensywnych sadów gruszowych jest forma wrzecionowa, a nawet superwrzecionowa. Uzyskuje się ją poprzez silne przyginanie pędów w pierwszych latach po posadzeniu. Taka korona umożliwia dobre naświetlenie owoców oraz zapewnia silną konstrukcję drzewa. Grusze można prowadzić również tak zwanym systemem V, polegającym na gęstym sadzeniu drzew w rzędzie i odchylaniu ich na przemian pod kątem tak, aby tworzyły kształt litery V (fot. 1).
FOT. 1. GRUSZE POSADZONE W SYSTEMIE V

| Wiosną 1995 roku w okolicach Wrocławia założono pierwszą intensywną kwaterę grusz. Jednoroczne okulanty odmian 'Lukasówka', 'Konferencja' i 'Komisówka' na pigwie MA, MC i S1 posadzono na przemian w systemie rzędowym i systemie V, w rozstawie 3,5 m x 1,2 m (2381 drzew/ha). Do trzeciego roku po posadzeniu grusze formowano na wzór korony wrzecionowej, z przyginaniem pędów i minimalnym cięciem korekcyjnym w okresie letnim. W następnych latach cięto je bezpośrednio po kwitnieniu. Niestety, po bezśnieżnej i mroźnej zimie 1996/97 wszystkie drzewa na pigwie MC wymarzły (fot. 2). Częściowo przemarzła również pigwa MA. Najlepiej przezimowały grusze na pigwie S1, na której zamarły tylko pojedyncze drzewa.
FOT. 2. PRZEMARZNIĘTA PODKŁADKA — PIGWA MC (ODMIANA SZLACHETNA ZDROWA)

| Oceniane popularne odmiany ('Lukasówka', 'Konferencja', 'Komisówka') gruszy weszły stosunkowo późno w okres owocowania, pomimo zaszczepienia ich na podkładkach karłowych. Pierwsze gruszki zebrano już w 1996 roku (przede wszystkim na podkładce pigwa MC), ale ze względu na silne przemarznięcia pąków kwiatowych po wspomnianej wcześniej zimie, również w trzecim roku po posadzeniu plonowanie grusz było niewielkie (tab.1).
TABELA 1. PLONOWANIE TRZECH ODMIAN GRUSZY, W ZALEŻNOŚCI OD PODKŁADKI (KLONU PIGWY) I SYSTEMU PROWADZENIA DRZEW (SADZENIE — WIOSNA 1995 R.)

| Do siódmego roku po posadzeniu najwięcej owoców zebrano z drzew 'Konferencji', a następnie 'Lukasówki'. Użyte 2 klony pigwy — MC i S1 oraz 2 systemy prowadzenia drzew miały zróżnicowany wpływ na sumę plonu z lat 1996–2001. 'Konferencja' i 'Komisówka' plonowały zdecydowanie lepiej na pigwie S1, natomiast 'Lukasówka' na pigwie MA. Wszystkie odmiany w doświadczeniu plonowały nieco lepiej w systemie V. Wpływ badanych klonów pigwy na średnią masę jednego owocu był powiązany z plennością drzew (tab. 2). Największe gruszki zbierano z 'Komisówki' uszlachetnionej na pigwie S1, natomiast najdrobniejsze z najlepiej owocującej 'Konferencji' na tej samej podkładce.
TABELA 2. ŚREDNIA MASA OWOCÓW, PARAMETRY WZROSTU WEGETATYWNEGO ORAZ WSPÓŁCZYNNIKI PLENNOŚCI DO SIÓDMEGO ROKU PO POSADZENIU DRZEW

| System prowadzenia drzew nie miał jednoznacznego wpływu na wielkość zbieranych owoców. Do siódmego roku po posadzeniu, drzewa badanych odmian rosły silniej na pigwie MA (tab. 2). Drzewa w systemie V miały większe objętości koron. |
|
| Plonowanie na Pyrodwarf |
|
Wiosną 2000 roku założono kolejne doświadczenie na podkładce Pyrodwarf. Jednoroczne okulanty odmian 'Highland', 'Harrow Sweet' oraz 'Nordhauser' posadzono w rozstawie 3,5 m x 1,2 m (2381 drzew/ha). Młode grusze uszlachetnione na podkładce Pyrodwarf już w drugim roku po posadzeniu wykształciły pąki kwiatowe, a odmiana 'Harrow Sweet' wydała plon około 1 kg z drzewa (tab. 3).
TABELA 3. WPŁYW PODKŁADKI PYRODWARF NA KILKA ODMIAN GRUSZ W DRUGIM ROKU PO POSADZENIU

| Świadczy to o dużych możliwościach plonotwórczych tej podkładki, porównywalnej do pigwy MC. Interesującą odmianą jest wyhodowana w stacji doświadczalnej w Harrow (Kanada) odmiana 'Harrow Sweet' (fot. 3). Jest to smaczna i bardzo plenna późnojesienna grusza o owocach średniej wielkości. Drzewa rosną umiarkowanie, są mało wrażliwe na mróz, a co najważniejsze bardzo odporne na zarazę ogniową. W obliczu coraz większego zagrożenia tą chorobą większe zainteresowanie odmianami o dużej tolerancji wobec zarazy znajduje racjonalne uzasadnienie.
FOT. 3. 'HARROW SWEET'

|
|
|
|
| Dr Ireneusz Sosna jest pracownikiem Akademii Rolniczej we Wrocławiu |